تبلیغات
الرحمن - نقش قران در فراگیرشدن زبان عربی
 
الرحمن
بخوان بنام پروردگاری که تو را خلق کرد
                                                        
درباره وبلاگ

و کتابی است برای هدایت متقین...
بیائیم اهل تقوا باشیم تا از هدایتش بهرمند شویم
مدیر وبلاگ : تکلیف مدار
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
هیئت روضة الزهرا اهواز

گسترش زبان عربی در ایران از نخستین سالهای ورود اسلام به این سرزمین آغاز گشت و ملت ایران هم از اسلام، و هم از زبان الهی اشان به خوبی پاسداری نمودند؛ به طوری که بزرگترین کتب مرجع صرف و نحو، لغت، بلاغت، تفسیر قرآن و جمع احادیث به دست توانای علمای ایران و یا عرب های ایرانی تبار نگارش یافت؛ از جمله می توان به صاحب تفسیر طبری، الکتاب سیبویه (متولّد بیضای فارس)، امثال و حکم میدانی نیشابوری، مقامات حمیدی، مقامات حریری فیروزآبادی (متولّد شیراز)، نگارنده ی معجم عربی قاموس المحیط، جرجانی نگارنده ی کتاب أسرار البلاغة، سکّاکی خوارزمی مؤلّف کتاب مفتاح العلوم در علم بیان، صحیح امام بخاری و ابومسلم نیشابوری و....... اشاره نمود.

بنابراین بررسی این زبان، که زبان دین ماست و تنها زبانی است که از بعد زمانی و مکانی دستخوش تغییر و دگرگونی نگشته است ضروری به نظر می آید. لذا جهت بررسی آن حتماً لازم است که ادبیات عرب و تاریخ آن مورد کنکاش قرار گیرد، بدین ترتیب دوره های ادبی عصر جاهلی تا عصر معاصر و نیز عوامل مؤثر فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و هنری و ... در آن روشن شود.

عربها واژه ی ادب را در معانی مختلفی به کار می برند، در زمان جاهلیت به معنی دعوت به طعام مهمانی مأدوبه بود و در جاهلیت و اسلام به خلق پسندیده و حسن معاشرت با خواص و عوام به کار می رفت؛ سپس بر تهذیب نفس و آموزش صفات پسندیده، معارف و شعر اطلاق شد. در قرن نهم میلادی و قرون بعد از آن همه ی علوم و فنون یعنی فلسفه، ریاضیات، نجوم، کیمیا، طب، اخبار، انساب، شعر و ... را در برمی گرفت.

در میان اعراب شعر بیش از نثر رشد نمود. البته شعر هم از سجع شروع شد و به ارجوزه ها رسید و از آنجا به اوزان مختلف راه یافت به طوریکه دوره های ادب عربی به پنج دوره ی زیر تقسیم می شود:

۱) دوره ی جاهلی (۴۷۵ ۶۲۲ میلادی)

۲) دوره ی راشدی و اموی (۶۲۲ ۷۵۰ میلادی)

۳) دوره ی عباسی (۷۵۰ ۱۲۵۸ میلادی)

۴) دوره ی ترکی (۱۲۵۸ ۱۷۹۸ میلادی)

۵) دوره ی معاصر (از اواخر قرن ۱۸ میلادی تاکنون )

بر اساس موشکافی های تاریخی و ادبی و مطالعه ی تطبیقی زبان شناسانه باید خلاف نظر منتقدانی همچون طه حسین و مرغلیوث به اصالت شعر جاهلی نظر داد. ادبیات عربی پس از آن دچار تحول و دگرگونی گردید و شاعران معروفی همچون امرء القیس و زهیر و اعشی و ... ظهور کردند که هرکدام سبک خاص خود را داشتند.

با ظهور اسلام، ادب و زبان عربی نیز از قرآن و اسلام تأثیر پذیرفت و از محدوده ی قوم گرایی خارج شد و سپس به یک زبان جهانی تبدیل شد.

به این ترتیب، قرآن جایگاه ویژه ای در آموزش و یادگیری زبان عربی فصیح (فصحی) به خود اختصاص داد به گونه ای که نحویون و مؤلّفان و... هر کجا که قصد تعلیم قاعده ای با تبیین موضوعی از علوم عربی را داشتند آنرا با شواهد قرآنی روشن و استوار ساخته اند و این نشانگر تأثیر مهم و ارزنده ی قرآن بر زبان عربی فصیح می باشد که از موقعیتی برخوردار است که هیچ یک از زبانهای دیگر چنان نیست. این موقعیت ویژه عبارت است از ارتباط و پیوند ۱۴۰۰ ساله ی آن با قرآن کریم و تدوین میراث عظیم عربی به این زبان زیرا در سایه ی همین پیوند بود که در عرصه ی علم و دانش علوم متعددی همچون نحو، بلاغت، فقه اللغه و ... به وجود آمدند. از سوی دیگر قرآن باعث وحدت زبانی در عربی شد و ادبیات عرب را از الفاظ بیگانه و غریب تهذیب نمود و آن را با کلمات و اصطلاحات جدید دینی مثل صلاة، صوم/صیام، زکاة، قیام، رکوع، کافر، مؤمن و ... غنا بخشید.

شاعران، خطیبان و نویسندگان نیز از سبک و شیوه قرآن پیروی نمودند و در آثارشان از حسن انتخاب الفاظ و کلمات غنی بسیار سود جستند.

علاوه بر مطا لب ذکر شده جایگاه قرآن در فرایند آموزش زبان عربی به شیوه ای بود که مسلمانان از ابتدای گسترش اسلام پس از هر فتحی و قبل از هر چیزی به ساختن مساجد و مراکز آموزشی همت می گماشتند که اغلب این تعلیمات به زبان عربی صورت می گرفت به عنوان مثال فاطمیان و ایوبیان اگرچه عرب زبان نبودند ولی به فراگیری و نشرآن اهمیت ویژه ای می دادند. این توجه خاص به زبان عربی باعث شد تا رفته رفته زبان های دیگر در ممالک اسلامی رو به زوال بنهند و زبان قرآن غالب شود. بدین سان دیری نپایید که دامنه ی علوم اسلامی در اقصی نقاط جهان از اسپانیا و کشورهای آفریقایی در سواحل دریای مدیترانه گرفته تا کشورهای آسیایی و شبه قاره ی هند وسعت یافت.

 

● جایگاه قرآن در فرایند پیدایش علم نحو

نگاهی به تاریخ پیدایش علم نحو نشان می دهد که علاقه فراوان به قرآن و حفظ و صیانت آن از تحریفاتی که غیر عربها به سبب ناآشنایی با زبان عربی ممکن بود در آن به وجود آورند باعث وضع قواعد و قوانینی برای زبان عربی شد. ابن خلدون در این باره می نویسد: «هنگامی که عربها بر کشورهای عراق،شام، مصر و مراکش استیلا یافتند زبانشان اصالت اولیه ی خود را از دست داد و به صورت زبانهای دیگر درآمد در پی این تغییر و دگرگونی بیم آن می رفت که فهم دو پایه ی اسلام یعنی قرآن و احادیث نبوی بر مردم دشوار شود و در نتیجه به تدریج به دست فراموشی سپرده شود از این رو برای جلوگیری از این پیشامد، دانشمندان دست به تدوین احکام و وضع قواعد و معیارهایی برای تشخیص صحت زبان قرآن زدند.»

بنابراین علم نحو میزان زبان عربی و تنها معیاری است که با رجوع به آن کلام درست از نادرست تشخیص داده می شود و این دستاوردی است که بر اساس قرآن وضع شده است.

 

● جایگاه قرآن در پیدایش علوم بلاغی

این علوم مشتمل بر سه علم معانی، بیان و بدیع می باشد که هریک در رسایی و شیوایی و روانی کلام نقش به سزایی دارند. زیرا به واسطه ی علم معانی از اشتباه در ادای معنا پرهیز می شود و به واسطه ی علم بیان از پیچیدگی و تعقید معنوی پرهیز می گردد و به واسطه ی علم بدیع سخن نیکو می گردد و این علم یکی از دستاوردهای بسیار مهم قرآن است؛ زیرا گزینش واژگان و تعابیر در قرآن بسیار باریک بینانه است و کلمات و عبارات آن بی دلیل جانشین ناپذیرند به گونه ای که اگر لفظی از آن تغییر یابد یا معنی به کلی تباه می شود و یا از رونق و بلاغت آن کاسته می گردد. جاخط در البیان و التبیین می نویسد: «مردم با مسامحه الفاظی را به جای هم به کار می برند ولی به تفاوتهای باریک و ظریف آنها توجه نمی کنند مثلاً خداوند در قرآن لفظِ «جُوع» را جز در موضع تنگدستی و نیاز شدید و ناتوانی آشکار به کار نبرده است، حال آنکه مردم این کلمه را در مورد گرسنگی عادی که توأم با تندرستی و امکان توانایی برای خوردن است به جای «سَغَب» نیز به کار می گیرند.»

خلاصه ی مطلب اینکه زبان عربی در بستر قرآن رشد و نمو یافت و با تکیه بر آن توانست در مسیر اعتلا و پیشرفت خود پایدار باشد. و بر هر فرد مسلمان و مخصوصاً دعوتگران دینی لازم است که کما بیش با این زبان آشنایی پیدا کنند زیرا بدون آشنایی با زبان عربی استفاده از میراث عظیم اسلام دشوار است. اللهُ أکبرُ وَلله الحمدُ





نوع مطلب :
برچسب ها : زبان عربی،